Dobrze prowadzone zajęcia aikido nie tylko zapewniają bezpieczeństwo ćwiczącym, ale również zapewniają zachowanie zdrowia, a nawet jego poprawę. Trening aikido posiada walory niezbędne w profilaktyce zdrowia. Bez ruchu nie można zachować zdrowia. Regularne ćwiczenia fizyczne poprawiają wydolność układu krążenia i utrzymują go w stałej gotowości, potrzebnej w czasie zwiększonego zapotrzebowania tlenowego organizmu (...) nieprawdą jest to, że ćwiczenia mogą wyczerpać ustrój człowieka. Mięśnie nie zużywają się przez pracę. Przeciwnie, właśnie pozostając w bezczynności stają się mniej wartościowe i słabsze. Mała sprawność motoryczna jest poważnym czynnikiem ryzyka, predysponującym do upadków i częstych powikłanych złamań kości. Udział w treningach aikido pozwala na zwiększenie sprawności fizycznej oraz zmniejsza czynnik ryzyka złamań kości przy niefortunnych upadkach. Dzięki umiejętności miękkiego padania, studenci aikido wyposażeni są w narzędzie chroniące ich przed skutkami upadku.

Ćwiczenia fizyczne stosowane na treningu aikido zwiększają odporność organizmu na choroby, zmęczenie, podnoszą sprawność organizmu przez poprawę pracy układów krążenia i oddechowego, ułatwiają przystosowanie się ustroju do zmiennych warunków środowiska zewnętrznego, powodują przemieszczenie na niższe partie ciężaru górnych części ciała, dzięki czemu przestają być przyczyną niepotrzebnych napięć mięśni szyi oraz usztywnienia barków, pozwalają przy tym kształtować pozytywne cechy charakteru.

Nadwaga i otyłość świadczy zazwyczaj o małej wydolności i sprawności fizycznej. Łatwo więc o wystąpienie powikłań sercowo – naczyniowych i przeciążeń układu ruchu. Umiarkowana zazwyczaj intensywność ćwiczeń na treningu aikido sprzyja poprawie składu ciała. W czasie umiarkowanej intensywności zapotrzebowanie energetyczne jest pokrywane w większym stopniu przez utlenianie kwasów tłuszczowych. Należy dodać, że trening aikido ma w terapii otyłości dodatkowe znaczenie antydepresyjne i auksiolityczne. Po treningu obserwuje się poprawę nastroju, związaną ze zwiększoną reakcją neuroprzekaźników, przede wszystkim noradrenaliny i zwiększone wydalanie beta – endorfin. Kolejnym walorem zdrowotnym, jaki oferuje aikido jest przeciwdziałanie skutkom stresu. Składniki wegetatywno-somatyczne emocji w sytuacji stresu prowadzą do nagromadzenia energii w organizmie, która nie spożytkowana może mieć niekorzystne konsekwencje. Energię tę można rozładować poprzez różne formy aktywności fizycznej. Skuteczną metodą pozytywnego wpływania na stan psychofizyczny są także ćwiczenia relaksująco-koncentrujące. Opanowanie tej metody pozwala na rozluźnienie dowolnych grup mięsni, uzyskanie równowagi psychicznej i uspokojenie reakcji fizjologicznych. Omawianie szczegółów różnych technik prowadzących do wymienionych efektów wykracza poza to opracowanie.

Psychologicznym ogniwem pośredniczącym pomiędzy czynnikami sytuacyjnymi, osobowościowymi, stresem a powstaniem i rozwojem chorób układu krążenia są emocje. Emocje są ściśle związane ze sposobem spostrzegania przez człowieka sytuacji stresowych, wywierają także określony wpływ na zachowanie jednostki. Komponenty fizjologiczne emocji mają wpływ na stan organizmu. Przeżywanie długotrwałych, silnych, negatywnych stanów emocjonalnych, lub częste ich powtarzanie się, może prowadzić, przy współwystąpieniu innych czynników, do powstania i rozwoju chorób układu krążenia. Warto zwrócić uwagę, że przeżywanie negatywnych emocji może także wpływać na inne uwarunkowania chorób układu krążenia, jak np. palenie papierosów, nadmierne jedzenie, zaburzenia metabolizmu.

Aktywność ruchowa jest jednym z najlepszych sposobów radzenia sobie ze stresem. Strategię tą traktować należy jako szczególnie zalecaną, ogólnie dostępną i możliwą do samorealizowania się w zdrowym stylu życia. Wysiłek fizyczny to najlepszy sposób na rozładowanie stresu. Podstawowym zadaniem reakcji stresowej jest wywołanie aktywności fizycznej, pozwól więc by w ten sposób stres znalazł sobie ujście. 30 minut intensywnych ćwiczeń aerobowych pozwala skutecznie obniżyć poziom stresu. Dodatkowo aktywność fizyczna sprzyja wydzielaniu endorfin (związków działających relaksacyjnie i zapewniających uczucie przyjemności) oraz wzmacnia organizm, chroniąc go przed zgubnym działaniem stresu.

Prof. medycyny Marian Sygit proponuje hobby jako antidotum na stres: „Należy mieć jakieś hobby, by zająć się po pracy czymś innym, fascynującym, nie dopuszczać do wystąpienia nudy, monotonii – gdyż one sprzyjają powstawaniu stresu”. Stresy, niepotrzebne emocje – to najczęstsza przyczyna różnych zmian chorobowych w organizmie człowieka. Uwolnieniu się od zdenerwowania i podrażnienia pomagają ćwiczenia oddechowe i relaksujące. Świadoma kontrola nad forma oddychania jest jedną z najstarszych technik stosowanych jako metoda redukowania nadmiernego stresu. Stosowanie różnych form oddychania tzw. pranayama czyli panowania nad oddechem ułatwia osiągnięcie stanu relaksacji. Kontrola oddechu jest istotnym elementem wielu sztuk walk wschodnich. Znajduje także zastosowanie w czasie porodu: zmniejsza natężenie bólu i ułatwia przejście dziecka przez kanał rodny.

Cykl oddechowy składa się z 4 faz: wdech - przerwa - wydech - przerwa.

Podstawowe typy oddychania:

Oddech obojczykowy: krótki i płytki. Towarzyszy mu lekkie uniesienie ramion ku górze.

Oddech piersiowy: jest najczęstszą formą oddychania. Charakteryzuje się zwiększeniem wymiaru klatki piersiowej ku górze i bokom. Umożliwia wykonanie głębszego wdechu i lepsze rozprężenie płuc. Oddech piersiowy to najpierw poszerzenie klatki piersiowej, a następnie uniesienie obojczyków.

Oddech przeponowy: jest to najbardziej pogłębiony rodzaj oddechu. Dzięki obniżeniu przepony i przesunięciu ku dołowi narządów jamy brzusznej możliwe jest wypełnienie powietrzem nawet najniższych poziomów płuc. Oddech przeponowy widzimy jako uwypuklenie brzucha, następnie poszerzenie klatki piersiowej i dopiero na końcu uniesienie obojczyków.

Aikido może poszczycić się sporym zasobem ćwiczeń oddechowych i relaksujących. Umiejętność odprężania się to najlepszy środek walki z chorobami układu nerwowego, które rujnują człowieka, robią go ociężałym (ospałym), obojętnym (apatycznym), bezczynnym (biernym). Pełne odprężenie, które daje, w krótkim czasie maksymalne odtworzenie utraconej energii, szybko okazuje się bardzo efektywną formą wypoczynku, pobudza ośrodki życia, koncentruje rozproszoną energię, wzmacnia i odświeża ciało.

Otyłość jest bardzo poważnym problemem zdrowotnym, który wpływa na obniżenie oczekiwanej długości lat życia i obniża jakość życia. Osoby otyłe ryzykują wystąpieniem u nich choroby wieńcowej serca, hipercholesterolemii, nadciśnienia krwi, cukrzycy, choroby płuc, zapalenia kości i stawów oraz niektórych postaci nowotworów. Wyznaczono nawet, w jakim stopniu wraz z nadwagą rośnie współczynnik umieralności:

przy 20% nadwadze 131%

przy 40% nadwadze 154%

przy 50% nadwadze 185% (Drabik 1995).

Częstotliwość treningów powinna wynosić od 3 do 5 razy w tygodniu, a czas trwania nieprzerwanej aktywności winien wynosić od 15 do 60 minut (według prof. M. Sygita).

Tak dawkowana i regularna aktywność fizyczna wpływa na mechanizm lipidowy, obniżenie ogólnej ilości cholesterolu, frakcji LDL – cholesterolu i trójglicerydów oraz na wzrost frakcji HDL – cholesterolu (...) (wood, stefanik 1990), tym samym obniża ryzyko wystąpienia miażdżycy tętnic oraz choroby wieńcowej serca.

Gibkość uznawana jest za ważny element zdrowia. Wskazuje się na znaczenie podniesienia funkcjonalnych możliwości dla zachowania swobody w bezbolesnym wykonywaniu skrętów i skłonów (Drabik 1997) oraz na możliwość utrzymania, dzięki zachowaniu gibkości, ruchów, pewnego poziomu niezależności do późnych lat życia. Bóle dolnej części grzbietu są częstą przyczyną ograniczenia zakresu ruchomości. U 80% przyczyną bólów jest nieodpowiednie ustawienie kolejnych kręgów kręgosłupa i miednicy. Dla zapobiegania i w terapii tych problemów najlepsza jest kombinacja specjalnie ukierunkowanych ćwiczeń z oporem i rozciągających. Aikido dysponuje szerokim wachlarzem ćwiczeń gibkościowych, elongacyjnych oraz ćwiczeń z oporem. W treningu zmierza się do zapobiegania przykurczom stawów biodrowych, ramiennych, ścięgien podkolanowych, wzmocnieniu mięśni odpowiedzialnych za prostowanie w dolnej części grzbietu oraz wzmocnienia mięśni brzucha i nóg. Trening gibkościowy, obok metod medytacyjnych, stosowany podczas każdych zajęć aikido może mieć również znaczenie w przezwyciężaniu stresów, relaksacji mięśni i usuwaniu dolegliwości wynikających z nadmiernego napięcia, obniżonej wrażliwości i podniesionego ciśnienia krwi. Gibkość ma również nie bagatelne znaczenie dla utrzymania prawidłowej postawy ciała. Równie godne uwagi są techniki masażu np. poprzez działanie dźwigni stawowych (nikyo, sankyo, yonkyo) wpływamy pozytywnie na pracę narządów wewnętrznych, wykonując „kołyski” w sposób naturalny masujemy mięśnie przykręgosłupowe. Masaż stóp (soku shin do), różnego rodzaju oklepywania ciała czy ćwiczenia o działaniu elongacyjnym (sayo undo) mają swój znaczny udział w profilaktyce zdrowia.

Trudność technik aikido polega między innymi na zgraniu wielu elementów ruchowych „na raz”. Stopy pracują zupełnie inaczej niż dłonie czy przedramiona, ruchy głowy są sygnałem dla właściwej pracy bioder. Biodra są motorem dla wszystkich ruchów, siła bioder przenoszona jest na tułów, nogi, ramiona. Każda część ciała pracuje w specyficzny sposób, jednak ostatecznie cała technika wykonywana jest płynnie. Sensei J.Wysocki często podkreśla, że ramiona są przekaźnikiem ruchu płynącego z bioder. Wszystkie wymienione wyżej aspekty ruchu w aikido stawiają je na pierwszym miejscu wśród ćwiczeń wyrabiających koordynację. Nasuwa się pytanie: jakie znaczenie ma koordynacja dla zdrowia? Otóż  nie bagatelne! Ćwiczenia koordynacyjne wyrabiają równowagę i czucie mięśniowe związane z funkcjonowaniem proprioreceptorów stawowych i mięśniowych. To od tych receptorów czuciowych płyną impulsy niezbędne dla czynnej korekcji postawy ciała, a przecież prawidłowa postawa ciała jest jednym z najbardziej widocznych wskaźników zdrowia. Według sensei J. Wysockiego trening aikido można rozpocząć w każdym wieku. Dobre aikido nie zna granic wieku i jest przykładem sztuki, którą można zajmować się przez całe życie. Poparciem tej tezy jest uprawianie aikido przez ludzi w wieku ponad 60 lat. Trening pozbawiony jest elementów rywalizacji, nikt nikogo do niczego nie zmusza. Techniki nie wymagają użycia siły fizycznej. Różnorodność technik i działów aikido pozwala na omijanie zmęczenia psychicznego, występującego często przy sportach wymagających monotonnego treningu. Nie sposób wymienić wszystkich aspektów zdrowotnych uczestnictwa w aikido. W swojej pracy nadmieniłem tylko „zmierzalne” skutki zdrowotne aikido.